الميد ، الحركة و الاضطراب و الانكفاء ( 1 ) . وهب منبّه گفت : خداى تعالى زمين بيافريد ، مىجنبيد چنان كه كشتى باشد بر سر آب . فريشتگان گفتند : بار خدايا كس بر اين جا آرام نتواند گرفتن خداى تعالى در شب كوهها بيافريد و به ميخ ( 2 ) زمين كرد و فريشتگان ندانند تا خداى تعالى كوه ( 3 ) از چه آفريد . و روايت كرده‌اند از امير المؤمنين ( 4 ) - عليه السّلام - كه او گفت : چون خداى تعالى زمين بيافريد ( 5 ) آرام نمىگرفت گفت : بار خدايا بر من جماعتى را خواهى آفريدن كه تو را آزارند و معصيت كنند و پليديها به زمين ( 6 ) اندازند ، خداى تعالى كوهها بر او افگند تا موتّد ( 7 ) شد . بعضى شما مىبينى و بعضى نمىبينى ، و اين إمّا بر طريق مثل ( 8 ) باشد و إمّا از گفتار ( 9 ) فريشتگان كه بر زمين موكّلاند . * ( وَأَنْهاراً ) * ، اى و جعل لكم أنهارا . * ( وَسُبُلًا ) * ، و براى شما راهها و جويها كرد ، و نصب او بر فعل مقدّر باشد چنان كه گفتيم من قوله : و جعل ، و معطوف نباشد على قوله : * ( وَأَلْقى ) * كه معنى ندارد ، و مثله قول الشّاعر : علَّفتها ( 10 ) تبنا و ماء باردا اى و سقيتها ماء باردا . و منه قول الشّاعر : ( 11 ) تسمع في أجوافهنّ صردا و في اليدين جسأة و نددا ( 12 ) اى ، و ترى فى اليدين ، براى آن كه درشتى دست و شكافهاى او مسموع ( 13 ) نباشد مرئى باشد . * ( لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ) * ، تا باشد كه شما راه برى به مقاصدى كه شما را باشد . * ( وَعَلاماتٍ ) * ، [ اى ، و جعل لكم علامات ] ( 14 ) ، و شما را در زمين علاماتى و نشانى ( 15 ) كرد از كوهها و جز كوهها كه شما راهها به آن بشناسى ( 16 ) . بعضى مفسّران گفتند : اين -

--> ( 1 ) . آط ، آج ، لب : الاركفاء ، آز : الاكفاء . ( 2 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : و ميخ . ( 3 ) . جميع نسخه‌ها : كوهها . ( 4 ) . قم على . ( 5 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج زمين . ( 6 ) . جميع نسخه‌ها : بر من . ( 7 ) . آج ، لب : مؤيّد . ( 8 ) . قم ، آب ، آز : تمثّل ، آط ، آج ، لب : تمثيل . ( 9 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : قول . ( 10 ) . آب : عفلقتها . ( 11 ) . قم : و مثله قول الآخر ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : و مثله . . . ( 12 ) . قم : بددا ، آط ، آج ، لب : بدادا ، آب ، آز : بردا . ( 13 ) . اساس : ممنوع ، با توجّه به قم و نسخه بدلها تصحيح شد . ( 14 ) . اساس افتادگى دارد ، از قم افزوده شد . ( 15 ) . جميع نسخه بدلها : نشانها . ( 16 ) . قم : باز شناسى .